Sól do kąpieli – relaks i ulga w dolegliwościach

Jak przystało na Zosię Samosię – wszystko lubię sobie zrobić sama. Dotyczy to zarówno kuchni jak i kosmetyków – czy to mydło czy powidło – wolę sama. Lubię mieć pewność co na siebie nakładam, czym smaruję córkę i co podaję rodzinie na talerzu.

Z solą do kąpieli jest podobnie, chociaż w sklepach znaleźć możemy bardzo bogatą ofertę rozmaitych soli kąpielowych, wierzę, że domowa produkcja przewyższa pod każdym względem to co spotkamy na półce sklepowej.

Sól rozmarynowa - w zestawie naturalnych kosmetyków domowej roboty.

Sól rozmarynowa – w zestawie naturalnych kosmetyków domowej roboty.

Widzę kilka zalet domowej produkcji – liczę, że uznacie je i wy,  nie sposób się z nimi nie zgodzić:

  • domowo przygotowana sól do kąpieli pozbawiona jest sztucznych barwników, kiepskiej jakości olejków lub jeszcze gorzej – syntetycznych mieszanek zapachowych;
  • nie zawiera konserwantów – ponieważ dostatecznie konserwujemy ją używając wysokiej jakości olejków eterycznych;
  • jako podstawę wybieramy rodzaj soli, która nam najbardziej odpowiada, możemy tym samym promować lokalne źródła opierając się modzie na surowce transportowane do nas przez pół globu, których wartości właściwie nie różnią się od tych wydobywanych w naszym kraju;
  • płacimy za nią nieporównywalnie mniej
  • mamy przyjemność z własnoręcznego wykonania kosmetyku wysokiej jakości.

Kwestia ceny jest szczególnie ważna dla tych, którzy z kąpieli solnych korzystają ze względów leczniczych. Kiedy dostrzegłam zależność między stanem skóry z AZS mojej córki  a intensywnymi słonymi kąpielami morskimi – postanowiłam, że taką samą pielęgnację zaserwuję jej co najmniej raz w tygodniu. Odkryłam wówczas kłodawską sól magnezowo – potasową, która pozostała na moim stole warsztatowym do dziś.

Właściwości soli magnezowo – potasowej

To cudownie, że można zakupić produkt bezpośrednio z kopalni. Oto skrót właściwości surowca jaki prezentuje producent:

  • Kąpiele zmniejszają lub likwidują dolegliwości stawowe, są stosowane wspomagająco przy leczeniu niektórych schorzeń reumatologicznych i neurologicznych takich jak: choroba zwyrodnieniowa stawów, gościec reumatoidalny, rwa kulszowa na tle zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, stany pourazowe narządu ruchu i inne;
  • wpływają regulująco na stan psychiczny i układ nerwowy wegetatywny;
  • poprawiają ukrwienie skóry;
  • przynoszą uczucie głębokiego odprężenia;
  • pozytywnie wpływają na stan i kondycję skóry, stosowane regularnie nadają jej aksamitności, sól działa łagodnie na skórę nie powodując nadmiernego jej wysuszenia ani złuszczenia naskórka;
  • polecana do regularnej pielęgnacji stóp (dla osób spędzających cały dzień “na nogach”);
  • wspomaga leczenie łuszczycy, AZS;

Kłodawskie sole magnezowo – potasowe są naturalną kopaliną pozyskiwaną z cechsztyńskiego wysadu solnego, jest to mieszanina minerałów takich jak: karnalit, kizeryt, halit i anhydryt.

(…)

Regularne stosowanie soli powoduje zmniejszenie skłonności do okresowych bólów mięśni i stawów związanych z przemęczeniem czy zmianami pogody oraz zwiększa odporność na zmęczenie fizyczne

(Kopalnia Soli Kłodawa)

Samodzielne przygotowanie soli do kąpieli

Właściwie sól kłodawska może być produktem samym w sobie, ja wzbogacam go jeszcze rozmaitymi dodatkami – w zależności od upodobań i potrzeb.

Naturalny produkt wegański

Naturalny produkt wegański

Co obejmują dodatki?

Naturalne olejki eteryczne

Stosuję tylko te najwyższej jakości, równocześnie pamiętając, że są to surowce wysoko stężone o bardzo mocnym działaniu. Dlatego w solach przeznaczonych dla dzieci stosuję tylko te, które są sprawdzone u przyszłego użytkownika albo rezygnuję z nich całkowicie.

Oto kilka propozycji zestawień w zależności od potrzeb:

  • poprawienie samopoczucia – olejek cytrynowy, pomarańczowy, litsea cubeba, mandarynkowy, lawendowy.
  • pobudzenie kreatywności – olejek z mięty pieprzowej, werbeny, litsea cubeba, pomarańczowy
  • poprawiający koncentrację – olejek z trawy cytrynowej, pomarańczy, litsea cubeba, rozmarynowy
  • uspokajający – melisa, lawenda, rumianek, mandarynka, bergamotka

Warto pamiętać, że ilość olejków na jedną porcję do kąpieli powinna wynosić łącznie około 15 – 20 kropli. Oczywiście olejki eteryczne nie rozpuszczają się w wodzie, dlatego korzystne jest łączenie ich z solą, która działa jak emulgator.

Olejki i oleje kosmetyczne.

Olejki i oleje kosmetyczne.

Oleje roślinne do pielęgnacji skóry

Dodaję te rodzaje, które sprawdzają się najskuteczniej – ich zadaniem będzie subtelna pielęgnacja. Moje pomysły to – olej ze słodkich migdałów, olej z kiełków pszenicy, olej awokado.

Suszone zioła

Jeśli jesteście początkującymi zbieraczami na pewno macie jakieś zapasy ziół w swojej kuchni, nadadzą się znakomicie. Nagietek, rumianek, rozmaryn, lawenda – zanim jednak dorzucicie dużą ilość do swojej soli kąpielowej pamiętajcie, że będą to pływające w wannie farfocle”. Jeśli ich nie lubicie możecie całkowicie zrezygnować z tego dodatku.

Witaminy

Jeśli mam w zasięgu ręki, dodaję do mieszanki solnej również witaminę A i E, rozpuszczalne w tłuszczach. Korzystam z ich pozytywnego wpływu na prawidłowy stan skóry i wytworów naskórka. Dzięki nim kąpiel będzie wzmacniała skórę jako naturalną barierę ochronną przed infekcjami. Ponadto zadziała przeciwutleniająco – a tym samym przeciwstarzeniowo, ujędrniająco i przeciwnowotworowo.

Moja ulubiona sól do kąpieli – przepis

Kąpiel z dodatkiem tej mieszanki nie tylko pielęgnuje skórę ale pomaga również usunąć zmęczenie umysłowe po wielogodzinnej pracy w biurze. Masz kłopoty z pamięcią – to również pomysł dla Ciebie. zmniejsza również kłopoty z pamięcią. Sól z poniższego przepisu można stosować również w infekcjach górnych dróg oddechowych , bólach reumatycznych i gośćcowych.

Sól rozmarynowo - różana.

Sól rozmarynowo – różana.

Sól rozmarynowa

300g Sól magnezowo – potasowa

10ml Olej ze słodkich migdałów

10 kropli Olejek rozmarynowy

5 kropli Olejek Litsea cubeba

3 krople Olejek lawendowy

3 krople Szałwia muszkatołowa (zamiennie z olejkiem różanym)

Suszony rozmaryn

Płatki róży (opcjonalnie)

Nie macie wszystkich składników? Zastąpcie sól magnezowo – potasową inną dowolnie wybraną w czasie oczekiwania na przesyłkę z kopalni kłodawskiej. Cytrusowe nuty można również zapewnić sobie olejkiem pomarańczowym lub mandarynkowym – znacznie popularniejszym. Najbardziej uszczuploną wersję – sól, olejek lawendowy, olejek pomarańczowy i dowolnie wybrane kwiaty, jesteście w stanie przygotować na pewno! Udanych kąpieli!

 

Złota obfitość wylewa się na pola. #nawłoć

Trzy gatunki a tyle zamieszania, ale co się dużo dziwić  są tak często mylone jak często występują w naszym najbliższym otoczeniu.  Nawłoć kanadyjska, Nawłoć późna i Nawłoć pospolita – trzy prowokatorki dyskusji na wielu forach o tematyce zielarskiej. Stale trwają spory, która jest która.

Bukiet ziołowy z nawłocią kanadyjską.

Bukiet ziołowy.

Wszystkie trzy gatunki mają ten sam zestaw składników aktywnych, są to m.in. garbniki, saponiny, flawonoidy (rutozyd, kwercetynę) olejek eteryczny. Należy jednak pamiętać, że skład biochemiczny jest różny dla każdego gatunku, poziom składników aktywnych ulega zmianom (np. Nawłoć pospolita ma najniższą zawartość olejku eterycznego).

Ostatni spacer ziołowy umożliwił mi sfotografowanie nawłoci kanadyjskiej i nawłoci pospolitej – będą bohaterkami dzisiejszego postu.

Nawłoć pospolita.

Nawłoć pospolita.

Nawłoć pospolita (Solidago virga – aurea)

Bywa nazywana polską mimozą, złotnikiem albo złotą dziewicą w literaturze spotkać można informacje, że rośnie pospolicie w suchych lasach, na polanach i zrębach leśnych, suchych łąkach, na brzegach pól. Ze smutkiem zauważam jednak, że jej pospolitość spada, przynajmniej w stronach gdzie wyszukuję roślin. Podczas mojej ostatniej włóczęgi na świętokrzyskim nieużytku zastałam prawdziwy potop jej kanadyjskiej kuzynki, podczas gdy „złota rózga” skryła się w niewielkiej ilości w brzozowym zagajniku.

Surowcem zielarskim jest ziele nawłoci, które zbiera się w momencie rozpoczęcia kwitnienia. Odpowiedni wybór momentu rozpoczęcia zbiorów jest bardzo ważny, jeśli zdecydujemy się zbyt późno, rośliny zebrane w pełni kwitnienia „rozsypią” się, po wysuszeniu z koszyczków wysypie się puch a my zostaniemy bez wartościowego surowca. Dlatego ziele zbieramy  tuż przed kwitnięciem.

Ziele nawłoci ma działanie:

  • moczopędne (oj tak! pamiętam pewną podróż przed którą wypiłam nadmiar naparu z nawłoci!)
  • ściągające
  • antyseptyczne
  • przeciwbakteryjne
  • przeciwzapalne

Co szczególnie cenne: nawłoć pobudza działanie układu immunologicznego! Tego chcemy wszyscy!

Napar z nawłoci stosujemy między innymi kiedy chcemy odtruć organizm:

1 łyżkę rozdrobnionego ziela zalewamy szklanką wrzącej wody, czekamy 15 min i pijemy po 1/3 szkl. 2-3 razy dziennie. (przepis wg książki: Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, M. E. Senderski)

Napary z kwiatów i liści stosuje się również w kosmetyce  w pielęgnacji skóry zwiotczałej , która odzyskuje dzięki nim zdrowy koloryt i jędrność. Będzie to również wymarzony kosmetyk do cery tłustej z rozszerzonymi porami – sprawdzi się jako odświeżająca mgiełka i tonik.

Nawłoć kanadyjska

Nawłoć kanadyjska.

Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis)

Jej bogactwo przetwarzać można na rozmaite sposoby. Ciekawą propozycją ale również bardziej zaawansowaną niż przygotowanie naparu, będzie uzyskanie hydrolatu z kwiatów nawłoci.

Poddając destylacji kwiaty nawłoci uzyskujemy hydrolat o pH 4.1 – 4.3, jego aromat, tak jak w wielu innych przypadkach jest odmienny od świeżego surowca poddawanego destylacji, przypomina zapach trawy.

Do czego go używać hydrolatu z nawłoci?

  • Miejscowo używaj go jako kompresu przy stanach zatrzymywania płynów i kwasu moczowego w stawach i tkance;
  • Może być dodatkiem go do kąpieli – ukoi ból reumatyczny i artretyczny (ale skąd go wziąć w takiej ilości 😉 ;
  • jest silnym środkiem przeciwzapalnym;
  • działa przeciwskurczowo dla bólów mięśni, sztywnej szyi, zapalenia ścięgien i urazów związanych z długotrwałym obciążeniem;
  • stosując go zewnętrznie zmniejsza obrzęk żylaków i ilość pękniętych naczyń włosowatych.

Hydrolat tymiankowy i nawłociowy.

Tekst przygotowany na podstawie:

Roślinne Surowce kosmetyczne, Romuald Czerpak, Agata Jabłońska Trypuć;

Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, Mateusz Emanuel Senderski

Hydrosols: The Next Aromatherapy, Suzanne Catty

 

Olejek na zniszczone pięty. # Wiązówka Błotna

Wiązówka błotna należy do mich faworytów roślinnych, jej właściwości wykorzystuję szczególnie w trudnym przeziębieniowym okresie ale towarzyszy mi również w okresie letnim, chociaż w odmiennym charakterze.

Dziś oddam jej należytą uwagę a na koniec podzielę się z wami prostymi pomysłami na zastosowanie tej rośliny w produkcji olejku na zniszczone pięty i kilku innych kosmetycznych „drobiazgów”.

Podstawowe informacje

Wiązówka błotna jest byliną z rodziny różowatych (Rosaceae), jest pospolitą rośliną w naszym kraju, rośnie głównie na brzegach zbiorników wodnych, zaroślach nadrzecznych, podmokłych łąkach Jest hydrofitem rosnącym najlepiej w półcieniu, ale może także żyć w słońcu.

Ma pachnące miodowo – migdałowo kwiaty, z tego właśnie powodu skradła moje serce. Oddani są jej również moi domownicy, którzy chętnie popijają napar w czasie dolegliwości górnych dróg oddechowych, bólu głowy  czy gorączki.

Surowcem są również liście, które – co ciekawe – były kiedyś wykorzystywane do otrzymywania żółtozielonego barwnika do tkanin oraz do aromatyzowania piwa i wódki.

Zarówno w zielu jak i kwiecie znajdujemy następujące składniki aktywne:

  • Flawonoidy (m.in.spireozyd (glikozyd kwercetyny)
  • Glikozydy fenolowe
  • Olejek eteryczny
  • Garbniki (ellagotaniny)
  • Enzym gaulteraza (rozkłada m.in spireinę)
  • Wolny kwas salicylowy
  • Wanilina
  • Heliotropina (bardzo niska zawartość).

Dzięki zawartości związków salicylowych i flawonoidów wiązówka działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Stosuje się ją m.in. : przeciwgorączkowo, uspokajająco, napotnie, wykrztuśnie.

Herbatki z wiązówki zapobiegają obrzękom, zakwasom, bólom i przykurczom mięśni szkieletowych, występującym po dużym wysiłku fizycznym.

Doktor Henryk Różański, Medycyna Dawna i Współczesna

Wykorzystanie wiązówki w domowej produkcji wyrobów do pielęgnacji nie było dla mnie tak bardzo oczywiste jak wsparcie w czasie infekcji. Odkrywałam jej atuty z czasem a jest ich wiele!

W pielęgnacji skóry.

Zatrzymajmy się nad kosmetycznym potencjałem wiązówki, która z powodzeniem jest stosowana w leczeniu skóry z rozmaitymi dolegliwościami. Można ją stosować do:

  • zanieczyszczonej  skóry z trądzikiem,
  • skóry zniszczonej przez słońce,
  • skóry z przebarwieniami (ma właściwości depigmentacyjne)
  • uelastycznienia skóry zmęczonej ze zmarszczkami,
  • do przetłuszczającej się skóry głowy i leczenia łupieżu (hamuje wydzielanie sebum)

Kosmetyki do pielęgnacji suchej zniszczonej skóry stóp.

Ze względu na zawarty w niej kwas salicylowy w mojej „ziołowej kosmetyczce” zagościł prosty zestaw do pielęgnacji suchych zrogowaciałych pięt – w jego skład wchodzą dwa produkty: płyn wiązówkowy z ekstraktem na bazie kwasu mlekowego do robienia okładów na zmienione miejsca i pielęgnacyjny olejek rycynowo – wiązówkowy.

Kwas salicylowy – działanie w kosmetykach.

  •  usówa zrogowaciałe komórki, poprawia strukturę skóry i jej koloryt,
  • przygotowuje do zastosowania innych preparatów kosmetycznych i zwiększa ich działanie,
  • zwiększa nawodnienie skóry
  • działa przeciwbakteryjnie,
  • pomaga w leczeniu przebarwień i niewielkich blizn potrądzikowych,
  • poprawia elastyczność skóry.

Płyn wiązówkowy – to nic innego niż ekstrakt z kwiatów wiązówki błotnej w kwasie mlekowym (stosuję rozt. 20%), przygotowuje go wg inspiracji Herbiness  jedną część ziół zalewam dwoma częściami roztworu kwasu mlekowego w odpowiednim stężeniu i odstawiam na około 14 dni.

Po tym czasie mam w zasadzie gotowy produkt, który stosować można w postaci okładów na zrogowaciałe części stóp. Zanurzony gazik układamy na piętnaście minut na skórę po czym spłukujemy pod wodą.

Pielęgnacja skóry z łupieżem

Warto przygotowany ekstrakt rozcieńczyć do stężenia 3% i zastosować jako płukankę do przetłuszczającej się skóry głowy, zadziała bakteriobójczo i przeciwzapalnie, przyniesie ulgę jeśli skóra się łuszczy.

Olejek wiązówkowo – rycynowy – przepis

Macerat olejowy z kwiatów wiązówki błotnej:

2cz Olej rycynowy

1cz Olej migdałowy

1cz Wiązówka błotna kwiat

0,5cz kora wierzby

Odrobina alkoholu do skropienia surowca

Macerat zostawiamy na dwa tygodnie ale istotne jest aby stał w ciepłym miejscu, kwas salicylowy, na którym nam najbardziej zależy nie rozpuszcza się jednakowo w każdym gatunku oleju – ale lubi ciepły olej rycynowy – z tego powodu go wybrałam i podgrzanym zalewam surowiec aby wydobyć jak najwięcej cennych substancji.

Olejek wiązówkowy

100 ml maceratu wiązówkowego w oleju rycynowo – migdałowym

15 kropli olejku eterycznego (drzewo herbaciane, lawenda, pomarańcza)

20 kropli witaminy E+A

Aby dopełnić rytuału „zdrowej pięty”, po zastosowaniu płynu wiązówkowego, nanosimy cienką warstwę przygotowanego wcześniej olejku i wmasowujemy przez chwilę. Jeśli nie lubicie uczucia „tłustości” załóżcie koniecznie skarpetki i oczekujcie wspaniałych efektów!

Mydło ziołowe do pielęgnacji skóry atopowej. #GlistnikJaskółczeZiele

Zatrzymuję się dziś nad rośliną, której wiele zawdzięczam – Glistnik jaskółcze ziele – roślina, którą stosowałam w pielęgnacji skóry z AZS pewnej małej, bliskiej mojemu sercu dziewczynki. Stan skóry był „krytyczny” – popękana z sączącym się płynem surowiczym. Na szczęście zabiegi pielęgnacyjne w połączeniu z surową dietą zadziałały! Od tej pory jeszcze bardziej cenię właściwości tej rośliny powszechnie  kojarzonej głównie z możliwości leczenia brodawek. Co za moc!

Zbiór surowca

Glistnik jaskółcze ziele gromadzić możemy od wczesnej wiosny do jesieni ale jak można przeczytać w okres maj – czerwiec jest najkorzystniejszy do przeprowadzenia zbiorów. Surowcem jest korzeń, ziele, same liście lub same owoce. Dla nie zorientowanych zbieraczy w szczycie sezonu wegetacyjnego może być trudno dostrzec w obfitości roślin glistnik. Dlatego warto już w czasie wiosennego spaceru przyjrzeć się bliżej miejscom gdzie jego liście pojawiają się jako jedne z pierwszych aby powrócić tam w czasie kwitnienia rośliny. Jeśli nie sam kształt liści to na pewno pomarańczowy sok mleczny będzie dostateczną informacją potwierdzającą dobry wybór.

Glistnik jaskółcze ziele – składniki i właściwości kosmetyczne

Glistnik zawiera alkaloidy 0,5-4% (w zielu procentowa zawartość jest niższa niż w korzeniach i niedojrzalych owocach). Alkaloidy są zlokalizowane głównie w przewodach mlecznych w postaci soli z kwasami: jabłkowym, cytrynowym, chelidonowym, bursztynowym.

Chelidonina i jej pochodne  związane z kwasem chelidonowym są najbardziej aktywne farmakologicznie. Leczy się nimi wiele dolegliwości skórnych:  grzybicę wysiękową i inne jej odmiany, ropiejace zakażenia bakteryjne, wypryski niemowlęce i młodzieńcze.

Zewnętrznie intrakt z glistnika może być wykorzystany m.in.  do leczenia opryszki, gruźlicy skóry, kłykcin, brodawek, trudno gojących się ran, hemoroidów, świerzbu, nużycy oraz do usuwania piegów lub plam na skórze (to również ważne w rekonwalescencji po okresie nasilenia AZS).

Wyciągi wodne i wodno-alkoholowe stosuje się zewnętrznie (wcieranie, okłady), działają wówczas przeciwzapalnie i znieczulająco, dlatego wykorzystywabe są w zwalczaniu bólu reumatycznego i artretycznego.

Stosowanie wewnętrzne

Wyciągi z glistnika stosuje się wewnętrznie m.in.:

  • w stanach skurczowych dróg żółciowych,
  • w kolce żółciowej
  • zapaleniu pęcherzyka żółciowego,
  • zastoju żółci,
  • bólu brzucha spowodowanego skurczem jelit

Udowodniono, że sangwinaryna (alkaloid) wywołuje programowaną śmierć komórek nowotworowych oraz działa przeciwpodziałowo na komórki  nowotworowe. Przeciwnowotworowe właściwości glistnika nie podlegają więc wątpliwościom.

Aby skorzystać z drogocennych właściwości tego zioła, trzeba surowiec przetworzyć dopasowując sposób do swoich potrzeb i późniejszego sposobu stosowania. Do korzystania zewnętrznego wykorzystuję intrakt przygotowywany według przepisu ze strony Łuskiewnik:

Intrakt glistnikowy – Intractum Chelidonii: 1 część świeżego zmielonego ziela lub korzeni zalać 5 częściami 40-50% gorącego alkoholu, odstawić na 7 dni; przefiltrować. Stosować 2-3 razy dziennie po 5-10 ml w 100 ml wody. Zewnętrznie do pędzlowania schorzałych miejsc (bolesne nadżerki w jamie ustnej, polipy, opryszczka, liszaje, liszajce, czyraki, kłykciny, brodawki, owrzodzenia, wypryski, zmiany toczniowe i łuszczycowe) w stanie nierozcieńczonym; do okładów, płukanek i przemywania skóry po rozcieńczeniu: 1 łyżka na 200-220 ml wody przegotowanej.

Dr Henryk Różański, Łuskiewnik

Mydło potasowe z mocą glistnika jaskółcze ziele

Aby przygotować mydło potasowe, które stosuję do pielęgnacji skóry atopowej przygotowuję wodny wyciąg z ziela glistnika ( w stanach zaostrzonych zamiennie z wyciśniętym sokiem). Wspaniałe właściwości pielęgnacyjne warto wykorzystać, efekty są niesamowite.

Mydło potasowe do skóry z AZS

Do przygotowania mydła potasowego:

200g maceratu olejowego z glistnika jaskółcze ziele w oleju awokado

200g maceratu olejowego z glistnika jaskółcze ziele w oliwie z oliwek pomace

155 ml naparu  (uczepu trójlistkowego, rdestowiec i wrotycz pospolity)

70g wodorotlenku potasu

Tak przygotowany produkt wzbogacam o wodny wyciąg ze świeżego glistnika jaskółcze ziele. Aby go przygotować wystarczy jedną część mielonego ziela zalać 3 częściami wody o temperaturze ok. 35 – 40 stopni celcjusza i pozostawić na 5-6 godzin.

100ml wodnego wyciągu z glistnika jaskółcze ziele

50g mydła potasowego (dla bezpieczeństwa leżakowanego 7 dni)

 

Po rozpuszczeniu otrzymujemy żel mydlany, jego konsystencja umożliwia łatwe i przyjemne stosowanie. Sprawdza się znakomicie!

Środki ostrożności!

Pamiętajcie, że glistnik jaskółcze ziele to surowiec o bardzo mocnym działaniu, warto zachować środki ostrożności i udać się do fitoterapeuty jeśli chcemy zastosować go w leczeniu (szczególnie stosując go wewnętrznie). Informacje opracowywałam na bazie własnych doświadczeń w pielęgnacji wymagającej skóry alergika oraz na podstawie:

http://luskiewnik.strefa.pl/chelidonium.html

http://farmakognozja.blogspot.com/2011/09/intractum-chelidonii-dziaanie.html

Roślinne surowce kosmetyczne; Romuald Czerpak, Agata Jabłońska – Trypuć